Το περιεχόμενο του παρόντος βιβλίου αποτελεί προϊόν μακροχρόνιας αρχειακής έρευνας, διεξαχθείσας –κατά το μεγαλύτερο μέρος της– στην Κωνσταντινούπολη, αλλά και στην Αθήνα, με σκοπό να ερμηνευθεί η επίδραση των κοινωνικών αλλαγών και της δημιουργίας νέων κοινωνικών δυνάμεων στη διαμόρφωση του εκπαιδευτικού προγράμματος της ελληνικής κοινότητας.

Η έρευνα, που βασίζεται σε πλούσιο –αλλά σε αρκετές περιπτώσεις, δύσκολα προσβάσιμο– αρχειακό υλικό, καλύπτει μία 100ετία̇· από την ύστερη οθωμανική περίοδο έως τις πρώτες δεκαετίες της σύγχρονης Τουρκίας, εστιάζοντας αφενός στο πρόσφορο περιβάλλον που δημιουργήθηκε με τις μεταρρυθμίσεις και κοινωνικές μεταβολές της περιόδου των Οθωμανικών Μεταρρυθμίσεων (Τανζιμάτ), αφετέρου στα μέτρα καταστολής που υιοθετήθηκαν από το κεμαλικό κατεστημένο με στόχο την ανακοπή της ανοδικής πορείας των Ρωμιών της Πόλης.

Τα ποσοτικά ευρήματα των αρχειακών ερευνών, που αποτυπώνονται μέσω της στατιστικής επεξεργασίας, σε συνδυασμό και με στοιχεία που αντλήθηκαν από τουρκικές σύγχρονες και παλιότερες πηγές και μελέτες, δεικνύουν ότι παρά τις πολιτικές εξελίξεις και τη συνακόλουθη αριθμητική μείωση του μαθητικού δυναμικού των ελληνικών εκπαιδευτηρίων, δεν επηρεάστηκε η κατεύθυνση της ελληνόγλωσσης εκπαίδευσης προς τις θετικές επιστήμες και τα εμπορικά μαθήματα, χωρίς ωστόσο να αναιρείται το γεγονός ότι η εξέλιξη της ομογενειακής παιδείας είναι έκθετη στην ιστορικότητα.